♔ ♔ ... ÁC QUỶ KHÔNG CẦN NẠN NHÂN CHO NÓ MỘT LÝ DO Năm 1959, tại thị trấn Holcomb yên bình của nước Mỹ, gia đình Clutter bị hai kẻ lạ mặt đột nhập và sát hại trong đêm. Vụ án sau đó trở thành chất liệu cho In Cold Blood — Máu lạnh — tác phẩm nổi tiếng của Truman Capote. Nhiều thập niên sau, nước Mỹ lại kinh hoàng trước Richard Ramirez, “Night Stalker”, kẻ đột nhập những ngôi nhà vào ban đêm và tấn công những con người gần như chẳng có quan hệ gì với mình. Vụ thảm án ở Đồng Nai không hoàn toàn giống hai trường hợp ấy. Nghi phạm có một mục tiêu ban đầu và một động cơ ban đầu. Nhưng với gia đình ở căn nhà bên cạnh, có một điểm giống nhau đến lạnh người: Họ chẳng làm gì để trở thành nạn nhân.
HỌ KHÔNG NỢ NẦN, KHÔNG ÂN OÁN, KHÔNG QUEN KẺ THỦ ÁC
Gia đình anh Q. không có mâu thuẫn với nghi phạm. Không ân oán giang hồ. Không tranh chấp tiền bạc. Không tình ái phức tạp. Thậm chí họ không quen biết người sẽ bước vào căn nhà của mình trong đêm ấy. Theo thông tin điều tra ban đầu, mục tiêu ban đầu của nghi phạm là cô gái 17 tuổi sống ở nhà sát bên. Sau khi bị chia tay, người này đã đe dọa, uống rượu rồi mang dao tìm đến. Khi không thực hiện được ý định tại căn nhà đó, bạo lực không dừng lại. Nó chuyển mục tiêu.
“CẢNH GIÁC” — NHƯNG CẢNH GIÁC VỚI CÁI GÌ?
Chưa đầy một ngày sau những vụ án đặc biệt nghiêm trọng, mạng xã hội thường nhanh chóng xuất hiện những lời khuyên: Phải cảnh giác. Phải đề phòng. Phải khóa cửa kỹ. Phải quan sát người lạ. Những lời khuyên ấy không sai trong đời sống thông thường. Nhưng đặt chúng lên một gia đình đang ngủ trong chính căn nhà của mình, hoàn toàn không liên quan đến mâu thuẫn đã sinh ra cơn bạo lực, chúng bỗng trở nên vô nghĩa. Bảo họ tránh — tránh đi đâu? Bảo họ đề phòng — đề phòng ai? Chẳng lẽ mỗi gia đình phải biến nhà mình thành một pháo đài? Hay phải dạy trẻ con mặc áo giáp trước khi lên giường ngủ?
CHÚNG TA LUÔN MUỐN TÌM MỘT “LỖI” Ở NẠN NHÂN
Con người rất khó chấp nhận sự ngẫu nhiên của tai họa. Bởi nếu một gia đình hoàn toàn bình thường có thể đang ngủ rồi bất ngờ bị một kẻ xa lạ tấn công, cảm giác an toàn mà chúng ta xây dựng quanh cuộc sống của mình lập tức trở nên mong manh. Vì vậy, chúng ta vô thức tìm một nguyên nhân: Giá như cửa chắc hơn. Giá như hàng rào cao hơn. Giá như họ nghe thấy tiếng động sớm hơn. Giá như… Những chữ “giá như” ấy đôi khi không phải để giúp người đã chết.
ĐỪNG BIẾN ĐÁM TANG THÀNH BUỔI TƯ VẤN AN NINH
Xã hội vẫn cần giáo dục kỹ năng phòng chống tội phạm. Nhà ở vẫn nên có phương án an toàn. Người dân vẫn nên biết cách gọi trợ giúp và xử lý khi phát hiện nguy hiểm. Nhưng phải biết đặt những lời khuyên ấy đúng chỗ. Không ai đứng đắn nên nhìn vào một gia đình vừa mất ba người rồi biến đám tang của họ thành buổi tư vấn rằng giá như khóa cửa thế này, làm hàng rào thế kia, chuẩn bị thêm đèn pin, baton hay dụng cụ tự vệ nọ. Bởi có những bi kịch mà nạn nhân đã không làm sai điều gì. Họ chỉ đang sống cuộc đời của họ.
ĐÔI KHI, BÀI HỌC LÀ CHẤP NHẬN RẰNG KHÔNG CÓ BÀI HỌC NÀO DÀNH CHO NẠN NHÂN
Chúng ta thích tin rằng mọi tai họa đều có nguyên nhân mà mình có thể kiểm soát. Nhưng đời sống không vận hành tử tế đến thế. Có những tai nạn không thể tiên liệu. Có những hành vi bạo lực cực đoan mà một người dân bình thường gần như không có cơ sở để dự báo. Và có những nạn nhân không phải trả giá cho lựa chọn của chính họ, mà cho lựa chọn của một kẻ hoàn toàn xa lạ. Đứng trước những trường hợp như vậy, trí tuệ không nhất thiết nằm ở việc phải lập tức đào ra năm nguyên nhân, bảy bài học và mười biện pháp phòng tránh. Đôi khi, điều tử tế nhất chỉ là thừa nhận: Họ không có lỗi. Không phải vì khóa cửa chưa đủ chắc. Không phải vì hàng rào chưa đủ cao. Không phải vì thiếu cảnh giác. Và càng không phải vì họ đã lựa chọn sai một điều gì để đáng phải nhận kết cục ấy.
