♔ ♔ ... TIỀN-LỆ?
Tiền lệ này mang một số rủi ro tiềm ẩn, dù được NHNN nhấn mạnh là hỗ trợ dự án hạ tầng trọng điểm quốc gia. Đây là cơ chế đặc thù, ưu đãi rõ rệt cho 3 tập đoàn lớn (Vingroup, Sun Group, Masterise) với tổng nhu cầu vốn khổng lồ (~750.000 tỷ), nên cần xem xét cả mặt lợi và mặt nguy.
#
Các nguy cơ chính
1. Rủi ro tập trung tín dụng (Concentration Risk)
Dòng vốn lớn dồn vào một nhóm ít khách hàng/tập đoàn → Ngân hàng dễ vi phạm giới hạn cho vay một khách hàng/nhóm khách hàng liên quan. Dù NHNN khuyến khích cho vay hợp vốn và yêu cầu báo cáo Thủ tướng nếu vượt, nhưng quy mô dự án quá lớn (đường sắt cao tốc, sân bay, khu đô thị) có thể dẫn đến rủi ro hệ thống nếu một dự án chậm tiến độ hoặc gặp vấn đề trả nợ. Lịch sử cho thấy tín dụng tập trung vào vài "ông lớn" thường tiềm ẩn nợ xấu cao hơn khi thị trường biến động.
2. Bất bình đẳng tiếp cận vốn
Doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME), các lĩnh vực sản xuất, công nghệ, xuất khẩu... có thể bị "chen chân" vì ngân hàng ưu tiên đẩy room vào các dự án đặc thù này (không tính vào room chung). Tín dụng toàn hệ thống vẫn bị giới hạn, nên việc "miễn room" cho siêu dự án gián tiếp làm giảm dư địa cho các ngành khác. Đây là tiền lệ tạo cơ chế "hai tốc độ" trong hệ thống ngân hàng.
3. Rủi ro đạo đức và quản trị (Moral Hazard)
Các tập đoàn lớn biết rằng dự án của mình được "ưu đãi đặc biệt" → Có thể giảm động lực quản lý vốn chặt chẽ, tối ưu hiệu quả. Nếu dự án không khả thi (ví dụ: đường sắt cao tốc có chi phí khổng lồ, thời gian hoàn vốn dài), rủi ro cuối cùng có thể đổ về ngân hàng và hệ thống (hoặc gián tiếp là Nhà nước qua các cơ chế hỗ trợ). NHNN yêu cầu ngân hàng tự chịu trách nhiệm thẩm định, nhưng áp lực từ dự án "trọng điểm quốc gia" đôi khi làm giảm tính thận trọng.
4. Rủi ro vĩ mô và chu kỳ
- Tăng áp lực lạm phát hoặc bong bóng tài sản nếu vốn đổ mạnh vào bất động sản/hạ tầng du lịch mà không kiểm soát tốt.
- Phụ thuộc quá mức vào 3 tập đoàn để đẩy tăng trưởng hạ tầng → Nếu một bên gặp khó khăn (thanh khoản, tiến độ GPMB, biến động lãi suất), sẽ ảnh hưởng lan tỏa lớn.
- Tiền lệ này có thể dẫn đến các kiến nghị tương tự từ nhiều doanh nghiệp khác, làm suy yếu hiệu quả kiểm soát room tín dụng chung của NHNN.
5. Rủi ro thanh khoản và kỳ hạn
Các dự án hạ tầng thường cần vốn trung-dài hạn lớn. Dù NHNN vừa nới trần vốn ngắn hạn cho vay trung/dài hạn lên 40%, nhưng vẫn tăng nguy cơ mất cân đối kỳ hạn cho ngân hàng nếu huy động vốn ngắn hạn để cho vay dài hạn.
#
Góc nhìn cân bằng
NHNN đã có biện pháp kiểm soát: yêu cầu theo dõi riêng, báo cáo định kỳ, sử dụng vốn đúng mục đích, thẩm định nghiêm ngặt, và chỉ áp dụng cho 18 dự án cụ thể (không phải toàn bộ). Đây là cách hỗ trợ hạ tầng chiến lược (APEC, PPP, đường sắt, sân bay) mà không nới room toàn hệ thống, phù hợp với mục tiêu tăng trưởng.
Tuy nhiên, tiền lệ đặc thù cho vài "ông lớn" luôn tiềm ẩn nguy cơ tạo ra "quá ưu đãi", giảm tính cạnh tranh bình đẳng và tăng rủi ro hệ thống nếu giám sát lỏng lẻo. Trong bối cảnh nợ công, nợ doanh nghiệp lớn và tín dụng BĐS từng gây vấn đề trước đây, đây là chính sách cần theo dõi chặt chẽ chất lượng tín dụng thực tế.
