KHI SÁCH GIẤY TRỞ THÀNH “NGUYÊN LIỆU” CHO AI Hàng triệu cuốn sách được mua về, cắt bỏ gáy bằng máy thủy lực, đưa qua hệ thống quét công nghiệp rồi tiêu hủy. Nghe giống một câu chuyện dystopia về ngày tận thế của sách, nhưng phần cốt lõi của câu chuyện này đã xuất hiện trong chính hồ sơ tòa án liên quan đến Anthropic. Các tài liệu được công khai trong vụ Bartz v. Anthropic cho thấy từ năm 2024, công ty đứng sau Claude triển khai một dự án nội bộ mang tên Project Panama. Một tài liệu mô tả mục tiêu bằng câu rất thẳng: “Project Panama is our effort to destructively scan all the books in the world”, đồng thời nhấn mạnh công ty không muốn hoạt động này được biết đến rộng rãi. MUA SÁCH, CẮT GÁY, QUÉT RỒI HỦY Quy trình về cơ bản mang tính công nghiệp. Anthropic mua sách với số lượng lớn, thuê đơn vị chuyên quét tài liệu cắt gáy để tách từng trang, số hóa nội dung rồi loại bỏ bản giấy. Hồ sơ cho thấy có gói công việc dự kiến xử lý từ 500.000 đến 2 triệu cuốn chỉ trong sáu tháng. CÙNG LÀ SÁCH ĐỂ HUẤN LUYỆN AI, NHƯNG TÒA CHIA THÀNH HAI CHUYỆN Trong phán quyết năm 2025, Thẩm phán William Alsup phân biệt khá rõ hai nguồn sách của Anthropic. Việc mua sách giấy hợp pháp rồi số hóa để phục vụ huấn luyện AI được ông xem là fair use; ngược lại, việc tải hàng triệu bản sách từ các thư viện lậu như LibGen và Pirate Library Mirror không được hợp thức hóa chỉ vì mục đích cuối cùng là huấn luyện AI. Phần sách lậu sau đó trở thành trung tâm của thỏa thuận dàn xếp trị giá 1,5 tỷ USD. Đến tháng 7/2026, tòa đã phê chuẩn thỏa thuận; danh sách cuối cùng gồm 482.460 tác phẩm, với mức chi trả ước tính khoảng 3.000 USD cho mỗi tác phẩm trước các khoản phí và phân bổ liên quan. Anthropic cũng phải tiêu hủy các file có nguồn gốc từ những bản tải lậu thuộc phạm vi thỏa thuận. TẠI SAO AI BỖNG THÈM SÁCH GIẤY? Có một lý do kỹ thuật rất thực dụng. Internet từng là kho văn bản khổng lồ cho các mô hình ngôn ngữ, nhưng từ khi AI tạo sinh bùng nổ, ngày càng nhiều nội dung trên web lại do chính AI viết. Huấn luyện thế hệ AI tiếp theo trên lượng lớn văn bản do AI trước đó tạo ra đặt ra vấn đề về chất lượng và nguy cơ suy giảm dữ liệu. Sách, đặc biệt những cuốn xuất bản trước làn sóng generative AI, lại có những phẩm chất rất hấp dẫn: phần lớn do con người viết, được biên tập, có cấu trúc dài, lập luận và câu chuyện xuyên suốt. Tài liệu nội bộ được công bố cho thấy Anthropic cũng quan tâm đến chất lượng dữ liệu và nguy cơ liên quan đến việc mô hình tiếp tục học từ nội dung bị “nhiễm” bởi AI. TỪ THƯ VIỆN THÀNH CHUỖI CUNG ỨNG DỮ LIỆU Sau khi câu chuyện Project Panama được công khai, nhiều báo cáo xuất hiện về những đơn hàng sách cũ có quy mô bất thường, đôi khi lên tới hàng nghìn đầu sách, trong đó có cả sách đã ngừng xuất bản. Tuy nhiên, cần thận trọng ở điểm này: không phải mọi giao dịch lớn như vậy đều xác định được phòng lab AI đứng sau, và tổng số sách đang bị số hóa theo phương thức này trên toàn ngành hiện chưa có con số đáng tin cậy. Đây cũng là chỗ câu chuyện vượt khỏi tranh luận thuần túy về copyright. Với một cuốn sách phổ thông còn hàng chục nghìn bản, việc một bản bị cắt gáy gần như chẳng ảnh hưởng gì. MỘT NGHỊCH LÝ CỦA THỜI ĐẠI AI Suốt nhiều năm, người ta hình dung AI sẽ đọc internet để học về thế giới. Nhưng khi internet ngày càng chứa nhiều thứ do AI tạo ra, các công ty AI lại phải quay ngược về một trong những kho dữ liệu lâu đời nhất của loài người: sách giấy. Và thế là xuất hiện một chuỗi cung ứng rất lạ của thế kỷ XXI: mua sách → cắt gáy → quét → đưa vào kho dữ liệu → hủy bản giấy → huấn luyện AI. Project Panama cho thấy cuộc đua AI không chỉ diễn ra trong những trung tâm dữ liệu chứa hàng chục nghìn GPU. Nó đã đi ngược trở lại các kho sách cũ, những nhà bán sách thanh lý và những cuốn sách tưởng như chẳng còn mấy giá trị thương mại. ⸻ 🌐 passion.cuongdc.co 🌐 Telegram/CuongDC

♔ ♔ ... KHI SÁCH GIẤY TRỞ THÀNH “NGUYÊN LIỆU” CHO AI Hàng triệu cuốn sách được mua về, cắt bỏ gáy bằng máy thủy lực, đưa qua hệ thống quét công nghiệp rồi tiêu hủy. Nghe giống một câu chuyện dystopia về ngày tận thế của sách, nhưng phần cốt lõi của câu chuyện này đã xuất hiện trong chính hồ sơ tòa án liên quan đến Anthropic. Các tài liệu được công khai trong vụ Bartz v. Anthropic cho thấy từ năm 2024, công ty đứng sau Claude triển khai một dự án nội bộ mang tên Project Panama. Một tài liệu mô tả mục tiêu bằng câu rất thẳng: “Project Panama is our effort to destructively scan all the books in the world”, đồng thời nhấn mạnh công ty không muốn hoạt động này được biết đến rộng rãi. MUA SÁCH, CẮT GÁY, QUÉT RỒI HỦY Quy trình về cơ bản mang tính công nghiệp. Anthropic mua sách với số lượng lớn, thuê đơn vị chuyên quét tài liệu cắt gáy để tách từng trang, số hóa nội dung rồi loại bỏ bản giấy. Hồ sơ cho thấy có gói công việc dự kiến xử lý từ 500.000 đến 2 triệu cuốn chỉ trong sáu tháng. CÙNG LÀ SÁCH ĐỂ HUẤN LUYỆN AI, NHƯNG TÒA CHIA THÀNH HAI CHUYỆN Trong phán quyết năm 2025, Thẩm phán William Alsup phân biệt khá rõ hai nguồn sách của Anthropic. Việc mua sách giấy hợp pháp rồi số hóa để phục vụ huấn luyện AI được ông xem là fair use; ngược lại, việc tải hàng triệu bản sách từ các thư viện lậu như LibGen và Pirate Library Mirror không được hợp thức hóa chỉ vì mục đích cuối cùng là huấn luyện AI. Phần sách lậu sau đó trở thành trung tâm của thỏa thuận dàn xếp trị giá 1,5 tỷ USD. Đến tháng 7/2026, tòa đã phê chuẩn thỏa thuận; danh sách cuối cùng gồm 482.460 tác phẩm, với mức chi trả ước tính khoảng 3.000 USD cho mỗi tác phẩm trước các khoản phí và phân bổ liên quan. Anthropic cũng phải tiêu hủy các file có nguồn gốc từ những bản tải lậu thuộc phạm vi thỏa thuận. TẠI SAO AI BỖNG THÈM SÁCH GIẤY? Có một lý do kỹ thuật rất thực dụng. Internet từng là kho văn bản khổng lồ cho các mô hình ngôn ngữ, nhưng từ khi AI tạo sinh bùng nổ, ngày càng nhiều nội dung trên web lại do chính AI viết. Huấn luyện thế hệ AI tiếp theo trên lượng lớn văn bản do AI trước đó tạo ra đặt ra vấn đề về chất lượng và nguy cơ suy giảm dữ liệu. Sách, đặc biệt những cuốn xuất bản trước làn sóng generative AI, lại có những phẩm chất rất hấp dẫn: phần lớn do con người viết, được biên tập, có cấu trúc dài, lập luận và câu chuyện xuyên suốt. Tài liệu nội bộ được công bố cho thấy Anthropic cũng quan tâm đến chất lượng dữ liệu và nguy cơ liên quan đến việc mô hình tiếp tục học từ nội dung bị “nhiễm” bởi AI. TỪ THƯ VIỆN THÀNH CHUỖI CUNG ỨNG DỮ LIỆU Sau khi câu chuyện Project Panama được công khai, nhiều báo cáo xuất hiện về những đơn hàng sách cũ có quy mô bất thường, đôi khi lên tới hàng nghìn đầu sách, trong đó có cả sách đã ngừng xuất bản. Tuy nhiên, cần thận trọng ở điểm này: không phải mọi giao dịch lớn như vậy đều xác định được phòng lab AI đứng sau, và tổng số sách đang bị số hóa theo phương thức này trên toàn ngành hiện chưa có con số đáng tin cậy. Đây cũng là chỗ câu chuyện vượt khỏi tranh luận thuần túy về copyright. Với một cuốn sách phổ thông còn hàng chục nghìn bản, việc một bản bị cắt gáy gần như chẳng ảnh hưởng gì. MỘT NGHỊCH LÝ CỦA THỜI ĐẠI AI Suốt nhiều năm, người ta hình dung AI sẽ đọc internet để học về thế giới. Nhưng khi internet ngày càng chứa nhiều thứ do AI tạo ra, các công ty AI lại phải quay ngược về một trong những kho dữ liệu lâu đời nhất của loài người: sách giấy. Và thế là xuất hiện một chuỗi cung ứng rất lạ của thế kỷ XXI: mua sách → cắt gáy → quét → đưa vào kho dữ liệu → hủy bản giấy → huấn luyện AI. Project Panama cho thấy cuộc đua AI không chỉ diễn ra trong những trung tâm dữ liệu chứa hàng chục nghìn GPU. Nó đã đi ngược trở lại các kho sách cũ, những nhà bán sách thanh lý và những cuốn sách tưởng như chẳng còn mấy giá trị thương mại. ⸻ 🌐 passion.cuongdc.co 🌐 Telegram/CuongDC

MỘT CÁI TOILET VÀ CÂU CHUYỆN VỀ SỰ “TINH TẾ VÀ CẶM CỤI” CỦA NGƯỜI NHẬT Ở AEON Mall có một loại phòng vệ sinh khá đặc biệt. Biển hướng dẫn nói rất cụ thể: nếu bố đi cùng con gái hoặc mẹ đi cùng con trai, hãy sử dụng phòng này. Nghe như một tiện ích rất nhỏ, nhưng nó giải quyết một tình huống mà nhiều phụ huynh từng gặp: bố đưa con gái 4–5 tuổi đi vệ sinh thì vào toilet nam hay nữ? Mẹ đi một mình với con trai nhỏ cũng gặp câu hỏi tương tự. Family room tạo ra lựa chọn thứ ba, riêng tư và đỡ khó xử cho cả cha mẹ lẫn những người xung quanh. KHÔNG CHỈ TREO MỘT CÁI BIỂN “FAMILY ROOM” Ở Nhật, những chi tiết kiểu này đã được đưa khá sâu vào thiết kế trung tâm thương mại và không gian công cộng. Ngoài family toilet, nhiều nơi còn có bồn tiểu dành cho bé trai trong khu vệ sinh nữ, bàn thay tã, phòng cho con bú, khu thay đồ trẻ em và các toilet đa chức năng phục vụ người đi xe lăn hoặc người cần người thân hỗ trợ. Điểm đáng chú ý ở tấm biển AEON không hẳn nằm ở ý tưởng family toilet, bởi Mỹ, Canada, châu Âu, Singapore, Đài Loan, Hàn Quốc hay Trung Quốc đều có những mô hình tương tự. Cái hay là họ gọi thẳng đúng hai tình huống dễ gây lúng túng nhất: bố + con gái, mẹ + con trai, thay vì chỉ treo một icon gia đình rồi để khách tự hiểu. “TINH TẾ” THỰC RA LÀ NHÌN THẤY MỘT CHỖ KẸT Người ta thường gọi những thứ như vậy là “sự tinh tế của người Nhật”. Nhưng nếu bỏ lớp mỹ từ đi, cơ chế phía sau khá thực dụng. Bố không tiện đưa con gái vào toilet nam, cũng chẳng thể tự nhiên bước vào toilet nữ. Đó là một customer pain point. Nhìn ra nó là insight; thiết kế một căn phòng phù hợp là solution; đưa nó lên bản đồ tầng, làm biển chỉ dẫn, vệ sinh thường xuyên và duy trì qua nhiều năm mới là operation. LÀM ĐƯỢC MỘT LẦN KHÔNG KHÓ, GIỮ ĐƯỢC NHIỀU NĂM MỚI KHÓ Một trung tâm thương mại mới khai trương có thể làm toilet đẹp, phòng mẹ và bé đẹp, nhân viên niềm nở và biển chỉ dẫn đầy đủ. Thử thách thật sự là năm thứ 5, thứ 10 hay thứ 15, những thứ nhỏ nhặt ấy còn hoạt động tử tế hay không. Muốn giữ được phải có ngân sách bảo trì, lịch vệ sinh, checklist kiểm tra, đào tạo nhân viên và người chịu trách nhiệm khi tiêu chuẩn tụt xuống. Những thứ ấy không hấp dẫn để quảng cáo như một tòa nhà mới, nhưng chính chúng quyết định khách hàng có cảm thấy dịch vụ “tinh tế” hay không. Đây có lẽ là điểm đáng học ở những hệ thống bán lẻ Nhật, Hàn hay Đài Loan làm tốt: sự đều đặn cũng là một năng lực. NHƯNG ĐỪNG BIẾN NÓ THÀNH HUYỀN THOẠI “CHỈ NGƯỜI NHẬT MỚI LÀM ĐƯỢC” Family restroom không phải phát minh độc quyền của Nhật. Nhiều sân bay, bệnh viện và chuỗi bán lẻ ở các nước khác cũng giải quyết rất tốt nhu cầu của gia đình có trẻ nhỏ, người khuyết tật hoặc người cần người thân hỗ trợ. Và một hệ thống vận hành tốt cũng không có nghĩa mọi chi nhánh đều hoàn hảo. Toilet vẫn có thể bẩn vào giờ cao điểm, nhân sự vẫn có thể thiếu, thiết bị vẫn hỏng và ngay chính tấm biển AEON này còn có một câu tiếng Anh dịch chưa tới. Vì vậy, gọi đó là “DNA Nhật Bản” có lẽ hơi quá. Chính xác hơn, đó là chuẩn dịch vụ được duy trì bằng kỷ luật vận hành, cộng với một bài toán kinh doanh rất bình thường: gia đình có con nhỏ cảm thấy thuận tiện thì họ ở lại lâu hơn, ít phiền toái hơn và có lý do để quay lại. TINH TẾ KHÔNG NẰM Ở Ý TƯỞNG, MÀ Ở VIỆC BIẾN NÓ THÀNH HỆ THỐNG Một căn family room chẳng phải sáng kiến làm thay đổi thế giới. Nhưng nó cho thấy một cách tư duy dịch vụ đáng học: quan sát những khoảnh khắc khách hàng thấy bất tiện, giải quyết chúng bằng một thiết kế cụ thể, rồi đưa giải pháp ấy vào vận hành hàng ngày. Nhiều nơi cũng nhìn thấy vấn đề. Nhiều nơi thậm chí có những ý tưởng rất hay. Khoảng cách thường xuất hiện ở bước tiếp theo: ai biến ý tưởng đó thành quy trình, cấp tiền để duy trì và vẫn làm đúng sau mười năm? Có lẽ đó mới là thứ đáng gọi là tinh tế. Không phải vì họ nghĩ ra một điều mà chẳng ai nghĩ được, mà vì một việc nhỏ đã nghĩ ra rồi, họ chịu khó làm cho tới nơi tới chốn. ⸻ 🌐 passion.cuongdc.co 🌐 Telegram/CuongDC

♔ ♔ ... MỘT CÁI TOILET VÀ CÂU CHUYỆN VỀ SỰ “TINH TẾ VÀ CẶM CỤI” CỦA NGƯỜI NHẬT Ở AEON Mall có một loại phòng vệ sinh khá đặc biệt. Biển hướng dẫn nói rất cụ thể: nếu bố đi cùng con gái hoặc mẹ đi cùng con trai, hãy sử dụng phòng này. Nghe như một tiện ích rất nhỏ, nhưng nó giải quyết một tình huống mà nhiều phụ huynh từng gặp: bố đưa con gái 4–5 tuổi đi vệ sinh thì vào toilet nam hay nữ? Mẹ đi một mình với con trai nhỏ cũng gặp câu hỏi tương tự. Family room tạo ra lựa chọn thứ ba, riêng tư và đỡ khó xử cho cả cha mẹ lẫn những người xung quanh. KHÔNG CHỈ TREO MỘT CÁI BIỂN “FAMILY ROOM” Ở Nhật, những chi tiết kiểu này đã được đưa khá sâu vào thiết kế trung tâm thương mại và không gian công cộng. Ngoài family toilet, nhiều nơi còn có bồn tiểu dành cho bé trai trong khu vệ sinh nữ, bàn thay tã, phòng cho con bú, khu thay đồ trẻ em và các toilet đa chức năng phục vụ người đi xe lăn hoặc người cần người thân hỗ trợ. Điểm đáng chú ý ở tấm biển AEON không hẳn nằm ở ý tưởng family toilet, bởi Mỹ, Canada, châu Âu, Singapore, Đài Loan, Hàn Quốc hay Trung Quốc đều có những mô hình tương tự. Cái hay là họ gọi thẳng đúng hai tình huống dễ gây lúng túng nhất: bố + con gái, mẹ + con trai, thay vì chỉ treo một icon gia đình rồi để khách tự hiểu. “TINH TẾ” THỰC RA LÀ NHÌN THẤY MỘT CHỖ KẸT Người ta thường gọi những thứ như vậy là “sự tinh tế của người Nhật”. Nhưng nếu bỏ lớp mỹ từ đi, cơ chế phía sau khá thực dụng. Bố không tiện đưa con gái vào toilet nam, cũng chẳng thể tự nhiên bước vào toilet nữ. Đó là một customer pain point. Nhìn ra nó là insight; thiết kế một căn phòng phù hợp là solution; đưa nó lên bản đồ tầng, làm biển chỉ dẫn, vệ sinh thường xuyên và duy trì qua nhiều năm mới là operation. LÀM ĐƯỢC MỘT LẦN KHÔNG KHÓ, GIỮ ĐƯỢC NHIỀU NĂM MỚI KHÓ Một trung tâm thương mại mới khai trương có thể làm toilet đẹp, phòng mẹ và bé đẹp, nhân viên niềm nở và biển chỉ dẫn đầy đủ. Thử thách thật sự là năm thứ 5, thứ 10 hay thứ 15, những thứ nhỏ nhặt ấy còn hoạt động tử tế hay không. Muốn giữ được phải có ngân sách bảo trì, lịch vệ sinh, checklist kiểm tra, đào tạo nhân viên và người chịu trách nhiệm khi tiêu chuẩn tụt xuống. Những thứ ấy không hấp dẫn để quảng cáo như một tòa nhà mới, nhưng chính chúng quyết định khách hàng có cảm thấy dịch vụ “tinh tế” hay không. Đây có lẽ là điểm đáng học ở những hệ thống bán lẻ Nhật, Hàn hay Đài Loan làm tốt: sự đều đặn cũng là một năng lực. NHƯNG ĐỪNG BIẾN NÓ THÀNH HUYỀN THOẠI “CHỈ NGƯỜI NHẬT MỚI LÀM ĐƯỢC” Family restroom không phải phát minh độc quyền của Nhật. Nhiều sân bay, bệnh viện và chuỗi bán lẻ ở các nước khác cũng giải quyết rất tốt nhu cầu của gia đình có trẻ nhỏ, người khuyết tật hoặc người cần người thân hỗ trợ. Và một hệ thống vận hành tốt cũng không có nghĩa mọi chi nhánh đều hoàn hảo. Toilet vẫn có thể bẩn vào giờ cao điểm, nhân sự vẫn có thể thiếu, thiết bị vẫn hỏng và ngay chính tấm biển AEON này còn có một câu tiếng Anh dịch chưa tới. Vì vậy, gọi đó là “DNA Nhật Bản” có lẽ hơi quá. Chính xác hơn, đó là chuẩn dịch vụ được duy trì bằng kỷ luật vận hành, cộng với một bài toán kinh doanh rất bình thường: gia đình có con nhỏ cảm thấy thuận tiện thì họ ở lại lâu hơn, ít phiền toái hơn và có lý do để quay lại. TINH TẾ KHÔNG NẰM Ở Ý TƯỞNG, MÀ Ở VIỆC BIẾN NÓ THÀNH HỆ THỐNG Một căn family room chẳng phải sáng kiến làm thay đổi thế giới. Nhưng nó cho thấy một cách tư duy dịch vụ đáng học: quan sát những khoảnh khắc khách hàng thấy bất tiện, giải quyết chúng bằng một thiết kế cụ thể, rồi đưa giải pháp ấy vào vận hành hàng ngày. Nhiều nơi cũng nhìn thấy vấn đề. Nhiều nơi thậm chí có những ý tưởng rất hay. Khoảng cách thường xuất hiện ở bước tiếp theo: ai biến ý tưởng đó thành quy trình, cấp tiền để duy trì và vẫn làm đúng sau mười năm? Có lẽ đó mới là thứ đáng gọi là tinh tế. Không phải vì họ nghĩ ra một điều mà chẳng ai nghĩ được, mà vì một việc nhỏ đã nghĩ ra rồi, họ chịu khó làm cho tới nơi tới chốn. ⸻ 🌐 passion.cuongdc.co 🌐 Telegram/CuongDC

Khi con nói “không”: Hãy nhìn cách người ấy phản ứng

Niềm tin vào giáo dục nước nhà

Thủy và câu chuyện về niềm tin

Bến đợi: Chỉ thời gian không chờ ai

Hôm nay em chẳng làm cái quái gì

Ác quỷ không cần nạn nhân cho nó một lý do