“Lấy le” là cụm từ quá quen trong tiếng Việt. Ai đó diện đồ đẹp, mượn chiếc xe xịn chạy qua trước mặt người mình thích hay cố tình khoe món đồ mới, bạn bè có thể trêu: “Lấy le dữ ha!” Nhưng ít người để ý rằng chữ “le” nghe rất Việt ấy lại được một số từ điển cũ giải thích là dấu vết của tiếng Pháp l’air.
TỪ “L’AIR” THÀNH “LE”
Trong tiếng Pháp, air ngoài nghĩa “không khí” còn có nghĩa là dáng vẻ, vẻ mặt, phong thái. Chẳng hạn avoir l’air là “trông có vẻ”, còn se donner des airs mang sắc thái làm bộ, ra vẻ.
Khi đi vào tiếng Việt, l’air được Việt hóa về âm thành “le”, giữ lại nét nghĩa liên quan đến dáng vẻ, bề ngoài. Học giả Lê Ngọc Trụ trong Tầm nguyên từ điển Việt Nam giải thích “le” trong “lấy le” là: “Làm bộ, làm tịch theo cung cách cao hơn địa vị thật sự của mình.” Từ điển Lê Văn Đức cũng ghi nhận “le” với nghĩa “vẻ, dáng”.
Hiểu nôm na, “lấy le” là cố làm cho mình trông oách hơn một chút trong mắt người khác. Nó thường mang sắc thái trêu chọc nhiều hơn phê phán nặng nề.
“LẤY LE” KHÁC HOÀN TOÀN “LẤY LỆ”
Hai cụm nghe gần giống nhau nhưng nghĩa chẳng liên quan. Lấy le là làm bộ, ra vẻ, phô trương để gây ấn tượng; chẳng hạn mượn chiếc xe đẹp chạy qua trước mặt người mình thích để “lấy le”. Còn lấy lệ là làm một việc cho có, qua loa hoặc mang tính hình thức, như ghé dự một cuộc họp vài phút cho có mặt.
Nói gọn, một bên là muốn người ta thấy mình hơn thực tế, còn một bên là làm cho có để khỏi mang tiếng không làm. Chỉ khác một dấu thanh mà câu chuyện phía sau đã hoàn toàn khác.
TIẾNG VIỆT VẪN CÒN NHIỀU DẤU VẾT NHƯ THẾ
Điều thú vị của “lấy le” không chỉ nằm ở nguồn gốc tiếng Pháp, mà ở cách tiếng Việt đã biến một từ ngoại lai thành của mình. Âm đọc thay đổi, từ được ghép vào một cấu trúc thuần Việt, nghĩa cũng được điều chỉnh cho hợp cách nói đời thường. Qua vài thế hệ, người ta sử dụng tự nhiên đến mức chẳng còn nghĩ nó từng là tiếng nước ngoài.
Ngày nay gần như chẳng ai dùng “le” đứng riêng để nói về dáng vẻ. Nhưng ghép với chữ “lấy”, nó vẫn sống khỏe trong tiếng Việt: đi xe đẹp lấy le, diện đồ mới lấy le, khoe món đồ vừa mua cũng là lấy le.
Hai tiếng nghe rất Việt. Hóa ra bên trong vẫn còn một chút dấu vết của thời tiếng Pháp đi vào đời sống người Việt.
⸻
🌐 passion.cuongdc.co
🌐 Telegram/CuongDC
⸻
