1. Việc làm cha mẹ là một nhu cầu rất căn bản của con người, không phải “đặc quyền” dành riêng cho người giàu. Khi phát biểu kiểu: “nghèo thì đừng sinh con”, rất dễ trượt sang sự phân biệt và kỳ thị người nghèo — dù người nói có thể không cố ý.
2. Thực tế, rất nhiều người xuất thân nghèo khó lại trở thành những cá nhân có đóng góp cực lớn cho xã hội: doanh nhân, nhà khoa học, học giả, nghệ sĩ… Có những con người tạo ra giá trị cho cộng đồng còn nhiều hơn vô số người “thành đạt” về mặt hình ảnh. Nghèo không phải là một bản án về nhân cách hay trí tuệ.
3. Điều dễ gây khó chịu nhất ở câu nói này là nó vô tình xúc phạm những người nghèo nhưng sống rất lương thiện, tử tế — mà ngoài đời tôi gặp không hề ít.
Việc sinh con và “lương thiện” vốn chẳng liên quan trực tiếp đến nhau.
Tiền bạc thường chỉ khuếch đại tính cách sẵn có, chứ không tự tạo ra đạo đức. Một người giàu chưa chắc nhân hậu hơn người nghèo. Ngược lại, lịch sử đầy những ví dụ về những người cực kỳ giàu có nhưng vẫn hành xử tàn nhẫn, ích kỷ hay thiếu đạo đức.
4. Một hệ quả nguy hiểm khác là kiểu thông điệp nửa vời này rất dễ tác động tiêu cực đến trẻ nhỏ. Nó có thể gieo vào đầu chúng suy nghĩ:
* “Bố mẹ nghèo là có lỗi với mình.”
* “Mình khổ là do bố mẹ sinh ra mình.”
* “Cha mẹ không cho mình điều kiện như người khác tức là ích kỷ.”
Trong khi đời sống vốn phức tạp hơn rất nhiều. Không ai chọn nơi mình sinh ra, nhưng cũng không thể quy toàn bộ giá trị của một gia đình chỉ bằng mức thu nhập.
5. Điều đáng nói là câu này vốn được dịch/phóng tác từ câu của Trương Ái Linh:
> “如果孩子的出生，是为了继承自己的劳碌，恐慌，贫困，那么不生，也是一种善良。”
Sát nghĩa hơn sẽ là:
> “Nếu một đứa trẻ sinh ra chỉ để kế thừa sự vất vả, bất an và nghèo khó của cha mẹ, thì việc không sinh con cũng là một hành động nhân đạo.”
Từ “善良” trong ngữ cảnh này gần với:
* lòng trắc ẩn,
* tính nhân đạo,
* sự thương người trong một hoàn cảnh cụ thể.
Nó khác khá xa với chữ “lương thiện” theo nghĩa đạo đức xuyên suốt của một con người.
Chỉ cần đổi từ thôi là sắc thái câu nói thay đổi hẳn:
* “hành động nhân đạo” → một lựa chọn trong hoàn cảnh cụ thể,
* còn “lương thiện” → dễ biến thành phán xét đạo đức với người sinh con khi còn nghèo.
Và chính chỗ đó khiến câu nói dễ trở thành một kiểu miệt thị người nghèo được bọc trong vẻ ngoài “tri thức” và “sâu sắc”.
Quan điểm cá nhân của tôi thì đơn giản:
> Trẻ con không hề yêu cầu được sinh ra. Chúng cũng không có nghĩa vụ phải gánh thay lý tưởng, sự hy sinh hay những thiếu hụt của cha mẹ.
Vì vậy trước khi quyết định sinh con, điều quan trọng nhất không phải là giàu hay nghèo, mà là:
* có đủ trách nhiệm hay không,
* có đủ tình thương hay không,
* và có thật sự sẵn sàng đồng hành với cuộc đời của một con người khác hay không.
HOANG TUNG
