♔ ♔ ... …tôi đã quá quen với việc bị đánh cắp chất xám và quyền lợi của chính mình, bắt đầu từ cú sốc đầu tiên vào năm 2008 — thời kỳ nhạc chuông chờ còn là “mỏ vàng” của ngành âm nhạc.
Đó là lần đầu tiên tôi hiểu cảm giác bất lực khi nhìn thấy báo cáo doanh thu của một ca khúc hit do chính mình sáng tác lên đến 1,7 tỷ đồng… nhưng người nhận số tiền ấy lại không phải mình.
Tôi vẫn nhớ cảm giác nghẹn lại khi hỏi thẳng ekip ca sĩ. Đổi lại chỉ là vài câu trả lời qua loa cho xong chuyện và 20 triệu đồng “an ủi”.
Từ khoảnh khắc đó, tôi nhận ra một điều:
Không phải ai làm nghệ thuật cũng vô tư như mình nghĩ. Đằng sau nghệ thuật, vẫn luôn là kinh doanh.
Và cũng từ đó, tôi bắt đầu học cách cẩn trọng hơn với giấy tờ, thỏa thuận, hợp đồng…
Nhưng công nghệ phát triển quá nhanh. Những nền tảng mới liên tục xuất hiện, kéo theo những quy định mới mà người làm nghệ thuật thời điểm đó gần như không thể nắm hết.
Rồi một ngày, có một người tự xưng là “luật sư bản quyền”, chuyên đi đòi lại công bằng cho nhạc sĩ, tìm đến tôi. Hắn thuyết phục rằng chỉ cần ký giấy ủy quyền, hắn sẽ giúp tôi lấy lại những khoản tiền đã thất thoát.
Ai ngờ, chính hắn lại mang giấy ủy quyền những bài hát ấy đi ký bán tiếp cho các công ty khác để hưởng lợi.
Sau đó là thêm nhiều vụ việc khác.
Tinh vi hơn.
Quy mô hơn.
Những chiếc bẫy được giấu trong từng câu chữ của hợp đồng.
Qua mỗi lần như thế, tôi lại phải tự học thêm một bài học mới để tự bảo vệ mình.
Có một thời gian, mọi người thấy tôi liên tục lên tiếng về chuyện bản quyền. Có người còn trách:
“Nhạc sĩ gì mà suốt ngày nói về tiền.”
Nhưng thật ra, tôi không biết phải giải thích thế nào để mọi người hiểu rằng:
Những bài hát mà nhạc sĩ sáng tác ra chính là tài sản trí tuệ của họ. Đó không chỉ là công sức lao động, mà còn là tài sản để lại cho con cháu sau này.
Việc đòi quyền lợi chính đáng cho thành quả lao động của mình là điều hoàn toàn bình thường trong xã hội. Cũng giống như đi làm thì phải được trả lương và được pháp luật bảo vệ.
Suốt nhiều năm qua, tôi tự sản xuất các sản phẩm âm nhạc của mình chỉ với hy vọng giảm bớt thất thoát. Nhưng rồi rất nhiều lần, những đơn vị lạ hoắc — hoặc đôi khi là rất quen — ở trong nước lẫn ngoài nước vẫn ngang nhiên claim chính bài hát của tôi để hưởng tiền từ YouTube và các nền tảng nhạc số, dù tôi chưa từng ký ủy quyền cho họ.
Trớ trêu hơn, chính tôi lại phải đi “xin” họ hỗ trợ gỡ claim cho bài hát của mình.
Điều đau lòng là chuyện đó không chỉ xảy ra với nhạc thương mại, mà còn với cả những ca khúc về gia đình, thiếu nhi, quê hương đất nước — những bài hát mà tôi từng cho phép các trường học, chương trình cộng đồng, chương trình phi lợi nhuận hay các hoạt động phục vụ quần chúng được sử dụng miễn phí.
Vậy mà cuối cùng, họ vẫn bị đánh gậy bản quyền, bị gây khó khăn trong việc đăng tải và phát sóng.
Tiền bạc mất đi, tôi tiếc thật.
Nhưng điều khiến tôi khó xử hơn là khi những người được mình cho phép sử dụng miễn phí lại phải chịu phiền phức vì các hành vi trục lợi ấy.
Vì thế, việc pháp luật chính thức vào cuộc trong các vụ việc liên quan đến bản quyền âm nhạc, với tôi, là một tín hiệu rất đáng mừng.
Ít nhất, điều đó cho tôi hy vọng rằng:
Rồi sẽ đến lúc người sáng tạo thật sự được bảo vệ.
Những kẻ đánh cắp chất xám sẽ phải trả giá.
Bản quyền âm nhạc sẽ được tôn trọng đúng nghĩa.
Để người nghệ sĩ không còn phải sống trong cảm giác uất ức, không biết phải kiện ai, kiện thế nào, và phải chờ bao lâu mới lấy lại được những gì vốn thuộc về mình nhưng đã bị kẻ khác ngang nhiên chiếm đoạt.
#
NGUYEN VAN CHUNG
