Một học sinh Việt Nam không có nghĩa vụ phải biết mọi nhân vật nổi tiếng trên thế giới.
Nếu một bạn:
• Dùng Windows thay vì macOS.
• Dùng Android thay vì iPhone.
• Không quan tâm công nghệ.
• Không đọc tin về Apple.
Thì việc không biết Steve Jobs là ai hoàn toàn bình thường.
Chúng ta thử đổi ngược lại:
• Bao nhiêu người đang tranh luận hôm nay biết Linus Torvalds?
• Bao nhiêu người biết Dennis Ritchie?
• Bao nhiêu người biết Tim Berners-Lee?
Không biết họ không có nghĩa là thiếu hiểu biết.
Đơn giản là mỗi người tiếp xúc với những lĩnh vực khác nhau.
⸻
Thậm chí còn có một nghịch lý thú vị.
Một học sinh có thể:
• Không biết Steve Jobs.
• Nhưng biết rất rõ AI.
• Biết cách dùng ChatGPT.
• Biết dựng video bằng AI.
• Biết lập trình Python.
• Biết kiếm tiền trên TikTok.
Trong khi nhiều người lớn biết Steve Jobs nhưng lại không làm được bất kỳ việc nào ở trên.
Vậy ai “hiểu công nghệ” hơn?
Không dễ trả lời.
⸻
Vấn đề chỉ xuất hiện khi đề thi mặc nhiên giả định rằng:
“Ai cũng phải biết Steve Jobs.”
Nếu đề thi cần kiến thức đó để làm bài thì người không biết sẽ bị bất lợi.
Còn nếu đề thi chỉ cần kiểm tra đọc hiểu, thì một dòng chú thích ngắn là đủ giải quyết.
Ví dụ:
Steve Jobs (1955–2011) là nhà đồng sáng lập Apple, một trong những người có ảnh hưởng lớn nhất tới ngành công nghệ hiện đại.
Sau dòng đó:
• Người biết Steve Jobs vẫn làm bài được.
• Người không biết Steve Jobs cũng làm bài được.
Lúc ấy đề thi đo đúng thứ cần đo.
⸻
Thực ra có một câu hỏi phản biện khá sắc:
Một học sinh dùng Android, Windows cả đời không biết Steve Jobs thì bị chê.
Nhưng nếu một giáo viên dạy Văn không biết Jensen Huang, không biết AI Agent là gì, không biết mô hình ngôn ngữ lớn hoạt động ra sao, liệu chúng ta có kết luận người đó “thiếu hiểu biết” không?
Có lẽ không.
Bởi kiến thức luôn có giới hạn.
Điều quan trọng không phải là biết tên ai.
Mà là khi gặp một cái tên chưa biết, ta có đủ khả năng đọc, hiểu, phân tích và học được điều mới từ nó hay không.
Đó mới là năng lực mà giáo dục hiện đại nên đánh giá.
