#
Tranh luận từ đề văn Steve Jobs: Việt Nam này sinh từ đâu?
Sau khi đề thi Ngữ văn tốt nghiệp THPT 2026 kết thúc, một trong những chủ đề gây tranh luận mạnh nhất trên mạng xã hội không phải đáp án hay độ khó của đề, mà là một cái tên quen thuộc với thế hệ trước: Steve Jobs.
Câu hỏi nghị luận xã hội yêu cầu thí sinh trả lời: "Làm thế nào để có những Steve Jobs Việt Nam?". Ngay lập tức, mạng xã hội xuất hiện hai luồng ý kiến đối lập.
Một bên cho rằng đây là câu hỏi hay, mang hơi thở thời đại, khơi gợi khát vọng sáng tạo, đổi mới và tinh thần dấn thân của người trẻ. Nhiều giáo viên đánh giá đề mở, gần gũi với đời sống, tạo điều kiện để học sinh bày tỏ quan điểm cá nhân. Một số thí sinh cũng cho biết các em cảm thấy hứng thú khi được liên hệ với những nhân vật công nghệ nổi tiếng như Steve Jobs, Elon Musk hay Mark Zuckerberg. (Báo Giáo dục và Thời đại Online)
Nhưng ở chiều ngược lại, không ít người đặt câu hỏi: Nếu một học sinh không biết Steve Jobs là ai thì sao?
Từ đây, cuộc tranh luận bắt đầu mở rộng vượt ra ngoài phạm vi của một đề thi.
## Không phải tranh cãi về Steve Jobs
Thoạt nhìn, nhiều người nghĩ rằng cuộc tranh luận xoay quanh việc học sinh có biết Steve Jobs hay không.
Thực ra không phải.
Vấn đề sâu hơn nằm ở câu hỏi: Đề thi đang kiểm tra điều gì?
Nếu mục tiêu là đánh giá năng lực đọc hiểu, tư duy và lập luận, thì việc thí sinh biết hay không biết Steve Jobs có đáng để ảnh hưởng tới kết quả làm bài hay không?
Nhiều ý kiến cho rằng một học sinh ở vùng sâu vùng xa, ít tiếp xúc với truyền thông công nghệ toàn cầu, có thể gặp bất lợi so với những học sinh thường xuyên theo dõi tin tức công nghệ và khởi nghiệp. (VietNamNet News)
Từ góc nhìn này, cuộc tranh luận không còn là chuyện Steve Jobs nữa.
Nó trở thành câu chuyện về sự công bằng trong thiết kế đề thi.
## Khoảng cách thế hệ
Có một thực tế thú vị.
Steve Jobs mất ngày 5.10.2011.
Những học sinh thi tốt nghiệp THPT năm nay phần lớn sinh năm 2008. Khi Steve Jobs qua đời, các em mới khoảng ba tuổi.
Đối với thế hệ 8x, 9x, Steve Jobs là biểu tượng của cuộc cách mạng công nghệ. Ông gắn với sự xuất hiện của iPod, iPhone, App Store và quá trình thay đổi hoàn toàn cách con người tương tác với thế giới số.
Nhưng đối với nhiều học sinh ngày nay, smartphone là thứ đã tồn tại từ khi các em có nhận thức.
Các em sinh ra trong một thế giới đã có iPhone, YouTube, Facebook và AI.
Khoảng cách trải nghiệm này khiến những gì từng là biểu tượng của thế hệ trước không còn hiển nhiên đối với thế hệ sau.
Vì vậy, việc một số học sinh không biết rõ Steve Jobs thực ra không phải điều quá bất thường.
## Một dòng chú thích có thể giải quyết nhiều tranh cãi
Trong các kỳ thi quốc tế, khi đề bài nhắc tới một nhân vật, một sự kiện hoặc một bối cảnh mà không phải ai cũng biết, người ra đề thường cung cấp vài dòng chú thích ngắn.
Ví dụ:
"Steve Jobs (1955–2011) là nhà đồng sáng lập Apple, một trong những người có ảnh hưởng lớn nhất tới ngành công nghệ hiện đại."
Chỉ một câu như vậy cũng đủ giúp mọi thí sinh có cùng điểm xuất phát.
Những em biết Steve Jobs sẽ không bị ảnh hưởng.
Những em chưa biết cũng không rơi vào trạng thái lúng túng.
Khi đó, đề thi tập trung đánh giá khả năng đọc hiểu, phân tích và lập luận thay vì vô tình kiểm tra mức độ hiểu biết về lịch sử công nghệ.
Đây là điểm được nhiều người nhắc đến trong cuộc tranh luận những ngày qua.
## Nhưng liệu có cần thiết?
Ngược lại, cũng có ý kiến cho rằng Steve Jobs đã trở thành một nhân vật văn hóa toàn cầu, tương tự như Einstein hay Bill Gates.
Theo lập luận này, việc học sinh phổ thông biết đến Steve Jobs là điều hoàn toàn hợp lý.
Hơn nữa, đề bài không yêu cầu kể tiểu sử Steve Jobs mà chỉ dùng hình ảnh ông như một biểu tượng cho sáng tạo, đổi mới và khởi nghiệp công nghệ. Câu hỏi trọng tâm vẫn là làm thế nào để Việt Nam có thêm những con người tạo ra giá trị lớn cho xã hội. (Báo Thanh Niên)
Từ góc nhìn đó, người ra đề không nhất thiết phải giải thích mọi nhân vật xuất hiện trong đề.
## Điều đáng chú ý hơn cả
Có lẽ điều đáng suy nghĩ nhất không nằm ở Steve Jobs.
Điều đáng chú ý là phản ứng của xã hội.
