♔ ♔ ... Bối cảnh đề xuất của Trump
Theo các nguồn tin gần đây (13-14/7/2026), sau khi Mỹ tấn công mục tiêu Iran và Iran bắn tên lửa vào tàu chở dầu, Trump tuyên bố:Mỹ tái áp đặt blockade (phong tỏa) đối với tàu Iran.
Mỹ tự xưng là "Guardian of the Hormuz Strait" (người bảo vệ eo biển Hormuz).
Sẽ thu 20% giá trị hàng hóa (không phải % giá dầu) để bù chi phí an ninh, bảo vệ tuyến đường.
Đây là phản ứng với tình hình căng thẳng: Eo biển Hormuz vận chuyển ~20% dầu mỏ toàn cầu. Iran trước đó bị cáo buộc gây nguy hiểm cho tàu thương mại, dẫn đến Mỹ can thiệp quân sự. Trump lập luận Mỹ đang "bảo vệ" tuyến đường nên phải được "hoàn trả công bằng". Iran chế giễu và khẳng định họ mới là bên bảo vệ thực sự.
So với Iran thu 2 USD/thùng (~3,3% ở giá 60 USD), mức 20% của Trump cao hơn rất nhiều và áp dụng trên tổng giá trị hàng hóa, không chỉ dầu.Quyền pháp lý: Eo biển Hormuz và luật quốc tếEo biển Hormuz là eo biển quốc tế dùng cho hàng hải quốc tế (kết nối Vịnh Ba Tư với Ấn Độ Dương). Theo UNCLOS (Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển 1982), áp dụng chế độ transit passage (quá cảnh): Tàu thuyền các nước được quyền qua lại liên tục, nhanh chóng, không bị cản trở, miễn là không gây hại (innocent passage ở lãnh hải).
Không quốc gia nào (Iran, Mỹ hay ai khác) có quyền thu phí bắt buộc cho việc qua lại thông thường. Phí chỉ có thể thu cho dịch vụ cụ thể (như hoa tiêu, cứu hộ) nếu công khai, không phân biệt đối xử, và hợp lý. IMO (Tổ chức Hàng hải Quốc tế) khẳng định lưu thông phải miễn phí, phù hợp luật quốc tế.
Mỹ không kiểm soát lãnh thổ eo biển (Iran kiểm soát một phần bờ nam, Oman bờ bắc). Mỹ chỉ có quyền quân sự trên biển quốc tế (freedom of navigation operations - FONOPs), nhưng không phải quyền thu thuế.
Kết luận pháp lý: Đề xuất của Trump không có cơ sở pháp lý vững chắc. Nó giống như "phí bảo kê" dựa trên sức mạnh quân sự hơn là luật. Nếu thực thi bằng cách phong tỏa hoặc kiểm soát thực tế (qua hải quân Mỹ), nó có thể bị coi là vi phạm tự do hàng hải, dẫn đến khiếu nại tại IMO, LHQ hoặc tranh chấp quốc tế. Nhiều nước (Trung Quốc, Ấn Độ, châu Âu) phụ thuộc dầu qua đây sẽ phản đối mạnh.
