Một số ý kiến gần đây lấy trường hợp của Nguyễn Quang Tuấn, Trần Văn Thuấn và Nguyễn Thị Kim Tiến để đặt vấn đề: những người rất giỏi chuyên môn khi bước sang quản lý có thể thất bại, vậy có nên hạn chế đưa nhà khoa học, bác sĩ, giáo sư vào các vị trí lãnh đạo?
Câu hỏi đáng bàn. Nhưng nếu từ ba trường hợp cụ thể đi đến kết luận “đừng để nhà khoa học làm quản lý”, đó lại là một lỗi suy luận khá điển hình: khái quát hóa vội vàng từ một mẫu quá nhỏ.
GIỎI CHUYÊN MÔN KHÔNG ĐỒNG NGHĨA GIỎI QUẢN LÝ
Điểm hợp lý trong lập luận trên là một bác sĩ phẫu thuật xuất sắc không mặc nhiên trở thành giám đốc bệnh viện xuất sắc.
Hai công việc đòi hỏi những năng lực khác nhau. Một bên là chẩn đoán, điều trị, nghiên cứu; bên kia là ngân sách, nhân sự, pháp luật, đấu thầu, quản trị rủi ro và chịu trách nhiệm về cả một tổ chức.
Điều này cũng đúng ngoài ngành y: kỹ sư giỏi chưa chắc là CEO giỏi; nhà khoa học xuất sắc chưa chắc là bộ trưởng giỏi.
Nhưng chiều ngược lại cũng đúng: họ hoàn toàn có thể trở thành nhà quản lý giỏi nếu được lựa chọn, đào tạo và kiểm soát phù hợp.
BA VỤ ÁN KHÔNG CHỨNG MINH CHUYÊN MÔN LÀ NGUYÊN NHÂN
Điểm yếu lớn hơn của lập luận nằm ở quan hệ nhân quả.
Nếu một bác sĩ giỏi sau khi trở thành lãnh đạo bệnh viện rồi vi phạm quy định đấu thầu, điều đó không chứng minh rằng chính việc ông ấy là bác sĩ giỏi đã khiến ông ấy phạm luật.
Muốn chứng minh điều đó phải có dữ liệu rộng hơn: tỷ lệ sai phạm của lãnh đạo xuất thân chuyên môn so với lãnh đạo hành chính; loại sai phạm; mức độ quyền hạn; cơ chế kiểm soát và nhiều yếu tố khác.
Ba trường hợp nổi bật không đủ để đại diện cho cả hệ thống.
CÂU HỎI ĐÚNG CÓ LẼ NẰM Ở CHỖ KHÁC
Y tế là lĩnh vực có những quyết định mua sắm cực kỳ phức tạp và giá trị rất lớn. Một thiết bị có thể trị giá hàng chục tỷ đồng; người quyết định lại phải hiểu cả nhu cầu chuyên môn, kỹ thuật, giá thị trường, đấu thầu và pháp luật.
Khi quyền quyết định lớn tập trung vào một số vị trí nhưng hệ thống kiểm soát, minh bạch giá và xung đột lợi ích không đủ mạnh, rủi ro sai phạm sẽ tăng.
Vì vậy, thay vì hỏi:
“Tại sao lại để bác sĩ làm quản lý?”
có lẽ nên hỏi:
“Tại sao một cá nhân lại có thể đứng tại giao điểm của quá nhiều quyền lực chuyên môn, tài chính và mua sắm mà hệ thống kiểm soát chưa đủ hiệu quả?”
NHƯNG CŨNG KHÔNG THỂ GIAO BỆNH VIỆN CHO NGƯỜI KHÔNG HIỂU BỆNH VIỆN
Giải pháp đối nghịch – chỉ đưa những người thuần hành chính vào lãnh đạo – cũng chứa một rủi ro khác.
Người đứng đầu bệnh viện phải hiểu vì sao một thiết bị cần mua ngay, một loại thuốc không thể dễ dàng thay thế, một khoa cấp cứu cần dự phòng bao nhiêu vật tư, hay một quy định tưởng hợp lý trên giấy có thể gây ách tắc thế nào trong thực tế.
Quản trị tốt vì thế không phải lựa chọn giữa “nhà khoa học” và “nhà quản lý”.
Mà là tìm được người có đủ năng lực của cả hai – hoặc xây dựng một bộ máy để hai nhóm năng lực ấy kiểm soát và bổ sung cho nhau.
ĐỪNG CHỌN SAI BÀI HỌC
Những vụ việc lớn trong ngành y có thể cho chúng ta một bài học rất đáng giá:
Đừng mặc định người giỏi chuyên môn sẽ tự nhiên giỏi quản lý.
Nhưng biến bài học ấy thành:
“Đừng để nhà khoa học làm quản lý”
lại đi quá xa.
Một bác sĩ giỏi có thể trở thành nhà quản lý tồi. Một cán bộ hành chính cũng có thể trở thành nhà quản lý tồi.
Vấn đề cuối cùng vẫn nằm ở cách chọn người, năng lực quản trị, sự phân chia quyền lực, minh bạch và cơ chế kiểm soát.
Đừng lấy vài người thất bại để loại bỏ cả một nhóm người khỏi vị trí lãnh đạo.
Bởi đó chính là điều mà lập luận ban đầu muốn cảnh báo nhưng lại vô tình mắc phải:
lấy vài trường hợp cá nhân rồi biến chúng thành quy luật chung.
⸻
🌐 passion.cuongdc.co
🌐 Telegram/CuongDC
